مرکز منطقه ای اطلاع رسانی علوم و فناوری تاریخ فلسفه 2008-9589 16 4 2026 9 19 Historical and Cultural Backgrounds of the Emergence of Philosophy in China and its Relations with Ancient India and Iran زمینه‌های تاریخی و فرهنگی پیدایش فلسفه در چین و روابط آن با هند و ایران باستان 5 34 fa علی آقاجانی پژوهشگاه حوزه و دانشگاه 2026 9 19 <p>This study examines the historical, cultural, social, and political backgrounds underlying the emergence and development of philosophy in ancient China, from the Shang and Zhou dynasties to the fifth century AD, with particular emphasis on its conceptual interactions with the civilizations of ancient India and Iran. Chinese philosophy was developed in the context of the crises of the Spring and Autumn and Warring States periods. The socio-political structures of the Shang (a ritual theocracy characterized by ancestor worship and the worship of Shangdi) and the Zhou (the feudal fengjian system and the concept of the Mandate of Heaven) constituted the principal context for the emergence of the “Hundred Schools of Thought.” Myths (Pangu and Nüwa), rituals (ancestor worship and li), and pre-philosophical texts (the Yijing) provided foundational concepts concerning cosmic order, the balance of yin and yang, the Five Phases (wuxing), and the harmony between human beings and nature. Adopting a comparative approach, the present study demonstrates that Chinese philosophy did not develop in isolation; rather, it remained in continual interaction, through the Silk Road and the routes of Central Asia, with India (as evidenced by the transmission of Buddhism from the first century AD, conceptual parallels with dharma and ahimsa, the translation of texts, and the emergence of Chinese schools such as Chan) and with ancient Iran (as reflected in the correspondence between asha and the Dao, the Mandate of Heaven and xvarənah (divine glory), the Han–Parthian and Sasanian diplomatic exchanges, and the shared cosmological and ethical concepts). While Chinese philosophy was predominantly human-centered, practical, and oriented toward social harmony and cosmic order, these characteristics were enriched through engagement with the Buddhist Indian concerns with individual liberation and profound metaphysics, as well as with ancient Iran’s conception of ethical responsibility and divine order (asha). These exchanges enriched the concepts of duality, cosmic legitimacy, political ethics, and liberation, and contributed to syncretic developments such as Neo-Confucianism. Ultimately, it can be said that ancient Chinese philosophy represents a form of human-centered, practical, and cosmological thought that, through reciprocal dialogs with Asian civilizations, has become one of the major pillars of Eastern thought and continues to offer considerable potential for perceiving the diversity and cultural interconnectedness of Asia.</p> <p>این پژوهش به بررسی زمینه&zwnj;های تاریخی، فرهنگی، اجتماعی و سیاسی پیدایش و تکوین فلسفه در چین باستان، از دودمان شانگ و ژو تا قرن پنجم میلادی میپردازد و بر تعاملات مفهومی آن با تمدنهای هند و ایران باستان تمرکز دارد. فلسفۀ چینی در بستر بحرانهای دورۀ بهار و پاییز و ایالتهای متخاصم شکل گرفت. ساختار اجتماعی&zwnj;ـ&zwnj;سیاسی شانگ (تئوکراسی آیینی با پرستش نیاکان و شانگ&zwnj;دی) و ژو (نظام فئودالی فنگ&zwnj;جیان و مفهوم فرمان آسمان) بستر اصلی ظهور «صد مکتب فکری» بود. اسطوره&zwnj;ها (پان&zwnj;گو، نووا)، آیینها (نیاپرستی و لی) و متون پیش&zwnj;فلسفی (یی جینگ) مفاهیم بنیادین نظم کیهانی، تعادل یین&zwnj;ـ&zwnj;یانگ، پنج عنصر (وو شینگ) و هماهنگی انسان با طبیعت را فراهم کردند. پژوهش پیش&zwnj;رو با رویکرد تطبیقی، نشان میدهد که این فلسفه نه در انزوا، بلکه از طریق جادۀ ابریشم و مسیرهای آسیای مرکزی، با هند (انتقال بودیسم از قرن اول میلادی، همزمانی مفهومی با دارما و آهمسا، ترجمۀ متون و پیدایش مکاتب چینی مانند چان) و ایران باستان (همپوشانی اشه با تائو، فرمان آسمان با فره ایزدی، تبادلات دیپلماتیک هان&zwnj;ـ&zwnj;اشکانی و ساسانی، و مفاهیم مشترک کیهان&zwnj;شناختی و اخلاقی) در تعامل مداوم بود. درحالی&zwnj;که فلسفۀ چینی بیشتر انسان&zwnj;محور، عملی و معطوف به هماهنگی اجتماعی و نظم کیهانی بود، این ویژگیها در گفتگو با رهایی فردی و متافیزیک عمیق بودایی هند و همچنین نگاه ایران باستان به مسئولیت اخلاقی و نظم الهی (اشه)، غنیتر گردید. این تبادلات، مفاهیم دوگانگی، مشروعیت کیهانی، اخلاق سیاسی و رهایی را غنیتر کرد و زمینه&zwnj;ساز تلفیق&zwnj;گراییهایی مانند نئوکنفوسیوسیسم شد. در نهایت، فلسفۀ چین باستان نمونه&zwnj;یی از اندیشه&zwnj;یی انسان&zwnj;محور، عملی و کیهان&zwnj;شناختی است که در گفتگوی متقابل با تمدنهای آسیایی، به یکی از ارکان مهم اندیشۀ شرقی تبدیل گردید و ظرفیت الهام&zwnj;بخشی برای درک تنوع و پیوستگی فرهنگی آسیا را همچنان حفظ کرده است.</p>

http://hop.mullasadra.org/fa/Article/Download/54829