اولویت‌بندی تاب‌آوری شرکتهای دانش‌بنیان به کمک روش ترکیبی BWM-PROMETHEE
رضا بشوتن مقدم
1
(
دانش آموخته کارشناسی ارشد، مدیریت صنعتی، موﺳﺴﻪ آﻣﻮزش عالی بینالود
)
علی سیبویه
2
(
استادیار گروه اقتصاد کشاورزی، دانشگاه تربت حیدریه
)
سمیه فدائی
3
(
دانشجوی دکتری مدیریت صنعتی، گروه مدیریت، دانشگاه فردوسی مشهد
)
منیره احمدی‌منش
4
(
استادیار مدیر گروه صنایع-مدیر گروه مدیریت، دانشگاه سجاد
)
کلید واژه: تاب‌آوری, شرکتهای دانش‌بنیان, روش پرومتی, روش بهترین و بدترین, تفکر سیستمی,
چکیده مقاله :
در حوزه اقتصاد دانش‌بنیان یکی از بازیگران کلیدی این حوزه، »بنگاه‌های دانش‌بنیان« می‌باشند که به‌عنوان واحدهای ساختاری اقتصاد، نقش مهمی ایفا می‌کنند. این بنگاه‌ها در همه حوزه‌های اقتصادی نقش‌هایی متنوع دارند و محصولاتشان نیز خروجی قابل‌سنجش و مؤلفه کارآیی و موفقیت در این حوزه را داراست. در این میان وجود اختلالات خطرآفرین، منجر به افزایش ریسک ورشکستگی این شرکت‌ها می‌شود. از آنجا که شرکتهای دانش‌بنیان به دلیل نوپا بودن و در مرحله‌ی رشد بودن نیاز بیشتري به تاب‌آوری جهت توسعه و رشد دارند لذا برای اطمینان از بقای آنان و کم کردن اختلال ناشی از یک فاجعه، تاب‌آور بودن، یک امر حیاتی است. بنابراین هدف تحقیق حاضر شناسایی و اولویت‌بندی معیارهای تاب‌آوری با استفاده از مدل ترکیبی دلفی و BWM و رتبه‌بندی شرکتهای دانش‌بنیان بر اساس معیار تاب‌آوری با استفاده از رویکرد پرومتی است. بر اساس نتایج دلفی هفت معیار، چابکی، انعطاف‌پذیری، مشاهده‌پذیری، خلاقیت فردی و سازمانی، آینده‌نگری، رهبری در بحران و تفکر سیستمی به‌عنوان معیارهای نهایی تاب‌آوری شناسایی شدند. بر اساس نتایج BWM، چابکی با وزن 0.18 در رتبه اول و انعطاف‌پذیر با وزن 0.179 در رتبه دوم را دارد. بررسی سهم هر شاخص بر تاب‌آوری شرکت‌ها نیز نشان داد، شاخص‌های انعطاف‌پذیری و آینده‌نگری دارای بیشترین تأثیر و شاخص مسئولیت‌پذیری دارای کمترین اثر در شکل‌گیری تاب‌آوری شرکت دانش‌بنیان فرآوردانه فردوسی مشهد می‌باشد. سپس با توجه به اوزان معیارهای تاب‌آوری، 16 شرکت دانش‌بنیان با استفاده از روش PROMETHEE اولویت‌بندی شدند.
چکیده انگلیسی :
In the field of knowledge-based economy, one of the key players in this field is "knowledge-based enterprises," which play an important role as structural units of the economy. These firms play diverse roles in all economic sectors, and their products have measurable outputs and are a component of efficiency and success in this field. Meanwhile, the presence of disruptive disruptions increases the risk of these companies going bankrupt. Since knowledge-based companies, due to their newness and growth stage, have a greater need for resilience for development and growth, Resilience is critical to ensuring their survival and minimizing the disruption caused by a disaster. Therefore, the aim of the present study is to identify and prioritize resilience criteria using a combined Delphi and BWM model and to rank knowledge-based companies based on resilience criteria using the Promethean approach. Based on the Delphi results, seven criteria, agility, flexibility, observability, individual and organizational creativity, foresight, leadership in crisis, and systems thinking, were identified as the final criteria for resilience Based on the BWM results, agility ranks first with a weight of 0.18 and flexibility ranks second with a weight of 0.179. Examining the contribution of each indicator to the resilience of companies also showed that the flexibility and foresight indicators have the greatest impact, and the responsibility indicator has the least impact on the formation of the resilience of Ferdowsi Mashhad Knowledge-Based Products Company. Then, according to the weights of the resilience criteria, 16 knowledge-based companies were prioritized using the PROMETHEE method.
1- زنداذر, سوزان, فاطمی, مهسا و رضائی مقدم, کورش. (1402). مروری بر تکامل الگوها و نسل‌های مراکز رشد در پارک‌های علم و فناوری. جغرافیا و روابط انسانی, 6(2), 67-88. doi: 10.22034/gahr.2023.383739.1808
2- جعفرنژاد چقوشی, احمد, کاظمی, عالیه, & عرب, علیرضا. (1395). شناسایی و اولویت‌بندی شاخص‌های ارزیابی تاب آوری تأمین‌کنندگان بر پایه روش بهترین - بدترین. چشم‌انداز مدیریت صنعتی, 6(3),. صص159-186
3- هاشمی، محسن , حقیقت منفرد، جلال , سرآبادانی، ابوالقاسمی. (1401). مدل ارزیابی تاب آوری سازمانی در شرکتهای دانش بنیان صنعت پلاستیک، پژوهش های مدیریت راهبردی، دوره 28، شماره 85، صص155-178.
4- یاراحمدی خراسانی, علیرضا, قربانی, محمود, & فریبرزی, الهام. (1400). طراحی مدل ارتقای قابلیت‌های نوآوری سازمانی با رویکرد تاب‌آوری سازمانی در شرکتهای دانش بنیان. چشم انداز مدیریت دولتی, 12(4), 52-69. doi: 10.48308/jpap.2021.102302
5- سریزدی، غلامرضا؛ (1399). طراحی و پیاده‌سازی مدل ارزیابی عملکرد شرکتهای فناور (مطالعه موردی شرکتهای فناور پارک علم و فناوری یزد)، فصلنامه رشد فناوری، دوره 64، شماره 16، ص 1-13.
6- نمازی, محمد و نمازی, نویدرضا. (1395). رتبه‌بندی شرکت‌ها بر اساس سنجه‌های ارزیابی عملکرد با استفاده از تکنیک چند شاخصه TOPSIS و مقایسه معیارهای ارزیابی (شواهدی از بورس اوراق بهادار تهران). نشریه پژوهش های حسابداری مالی, 8(2), 39-64. doi: 10.22108/far.2016.20849
7- احمدی شادمهری, محمدطاهر. گریوانی, فاطمه, درخشانی, مجید, نوری, مصطفی (1396). رتبه‌بندی شرکتهای بیمه استان خراسان شمالی به روش TOPSIS. اقتصاد پولی مالی, 24(14) صص, 69-87 . doi: 10.22067/pm.v24i13.47927
8- امیری مقصود، الفت لعیا، فیضی کامران، صالحی محمدعلی، (1397) ، طراحی مدلی برای تاب‌آوری سازمانی، مدیریت بهره‌وری« سال یازدهم- شماره چهل و چهار، ص ص: 65 – 35
9- حیدری مجتبی، میرزاعلیان مائده، (1401)، شناسایی و رتبه‌بندی معیارهای ارزیابی تاب‌آوری تأمین‌کنندگان در صنعت سنگ طبیعی ساختمان، مطالعات مدیریت صنعتی سال بیستم، شماره ،56 تابستان ، ص 113 تا 142
10- وحدتی حجت، شمس زهرا، زارعی حسن، (1400)، شناسایی عوامل موثر بر تاب‌آوری سازمانی با رویکرد فراترکیب، فصلنامه چشم‌انداز مدیریت دولتی دوره 11 شماره 3، صفحات 39-65
11- محمدی، تیمور، شاکری، عباس، تقوی، مهدی، احمدی، مهدی، (1396)، تبیین مفهوم، ابعاد و مولفه های تاب آوری اقتصادی، فصلنامه مطالعات راهبردی بسیج، سال بیستم، شماره 75
12- ندائي امين، كوثر زهرا، سيدنقوي ميرعلي، (1398) ، عوامل مؤثر و پيامدهاي تاب‌آوري سازماني، پژوهش‌هاي مديريت در ايران دوره 23، شماره 4
13- حیدری مجتبی، میرغفوری حبیب، کریم‌نیا مریم، (1392)، رتبه‌بندی عوامل مؤثر بر ارتقای نوآوری در شرکتهای وابسته به مراکز رشد با استفاده از تکنیک تاپسیس فازی؛ مطالعه موردي پارک علم و فناوری یزد، فصلنامه شماره 36
14- Burnard, K. & Bhamra, R. (2011). Organisational resilience: development of a
conceptual framework for organisational responses. International Journal of
Production Research, 49(18), 5581- 5599
15- Haghighi Kafash, M., Hajipour, B., Mazloumi, N., & Momeni, M. (2015). Organizational Innovation Capability Modeling, Quarterly Journal of Management of Government Organizations, 3 (4), 21-42.
16- Omand, D. (2005). Developing national resilience, Developing national resil.ience, 150 (4), 14-18
17- Suresh. M, (2023), Readiness of financial resilience in start-ups, Journal of Safety Science and Resilience 4 , 241-252.
18- Matos Florinda, Monteiro Maria, Rosa Álvaro, Campino José, (2022), Organizational Resilience Factors of Startups: Exploratory Case Study, Proceedings of the 18th European Conference on Management Leadership and Governance
19- Hassanzadeh, M. R., & Valmohammadi, C. (2021). Evaluation and ranking of the banks and financial institutes using fuzzy AHP and TOPSIS techniques. International journal of operational research, 40(3), 297-317.
20- Cao, C., & Zhang, M. (2022). Credit risk evaluation of quantum communications listed companies in China based on Fermatean fuzzy TOPSIS. Procedia Computer Science, 199, 361-368.
21- Akyüz, G., Tosun, Ö., & Salih, A. K. A. (2020). Performance evaluation of non-life insurance companies with best-worst method and TOPSIS. Uluslararası Yönetim İktisat ve İşletme Dergisi, 16 (1), 108-125.
22- Ban, A. I., Ban, O. I., Bogdan, V., Popa, D. C. S., & Tuse, D. (2020). Performance evaluation model of Romanian manufacturing listed companies by fuzzy AHP and TOPSIS. Technological and Economic Development of Economy, 26(4), 808-836.
23- Rezaei, Mojtaba Mozhgan Ghanbarzadeh Kalian, Mohammad Hosseini, (2024). Ranking of Electronic Business Processes with TOPSIS Technique. International Journal of Business Information Systems (IJBIS) collection
24- Barasa, E., Mbau, R., & Gilson, L. (2018). What is resilience and how can it be nurtured? A systematic review of empirical literature on organizational resilience. International journal of health policy and management, 7(6), 491.
25- Han, Y., Chong, W. K., & Li, D. (2020). A systematic literature review of the capabilities and performance metrics of supply chain resilience. International Journal of Production Research, 58(15), 4541-4566.
26- Zhao Kang, Kumar Akhil, Terry P. Harrison, John Yen, (2011), “Analyzing the Resilience of Complex Supply Network Topologies Against Random and Targeted Disruptions”, IEEE Systems Journal, vol. 5, no. 1.
27- Luthans, F., Vogelgesang, G.R., & Lester, P.B., (2006),”Developing the Psychological Capital of Resiliency”. Human Resource Development Rev., 5 (1), 25.
28- Lengnick-Hall, C.A.E. Beck, T. & Lengnick-Hall, M.L.(2011) Developing a capacity for organizational resilience through strategic human resource management. Human Resource Management Review,21, 243–255.
29- Mohammed, A., Harris, I., Soroka, A., Naim, M. M., & Ramjaun, T. (2018). Evaluating Green and Resilient Supplier Performance: AHP-Fuzzy Topsis Decision-Making Approach. ICORES
30- Tallon, P. P. Queiroz, M. Coltman, T. & Sharma, R. (2019). Information technology and the search for organizational Resilience: A systematic review with future research possibilities. The Journal of Strategic Information Systems, 28(2), 218-237.
31- Mahmoudi Davoud, Alizadeh Shamsaddin, Asghari Jafarabadi Mohammad, (2020), Prioritizing the thirteenth dimensions of Organizational Resilience in dealing with crises and major accidentsIran Occupational Health Iran Occupational Health.17: 62.
32- Tracey Shannon, (2015), Organizational Resilience Indicators Based on a Salutogenic Orientation, A thesis submitted to the Telfer School of Management in conformity with the requirements for the degree of Master of Science in Health Systems, University of Ottawa, Canada.
33- SRC (Stockholm Resilience Centre), (2014), Applying Resilience Thinking- Seven Principles for Building Resilience in SocialEcological Systems, www.Stockholmresilience.Su.Se.
34- Rezaei, J. (2016). Best-worst multi-criteria decision-making method: Some properties and a linear model. Omega, 64, 126-130.